اگر صخره در مسیر رود نبود ،رود هیچ آوازی از خود سر نمی داد.
اطلاعیه:

آزمون  غیر حضوری 22 دی ۹۶ قلمچی تمام مقاطع تحصیلی در سایت قرار گرفت.

حافظه و به یاد سپاری

موضوع : دانش آموزی,مشاوره

حافظه و به یاد سپاری

پیک سنجش

حافظه و به یاد سپاری

تقريباً همه ما علاقه‌مند هستيم كه حافظه خود را تقويت كنيم. همچنين دانش آموزان و دانشجويان مایل‌اند نكات مهم درسي يا مطالبي را كه استاد می‌گوید بهتر به ياد سپارند؛ يعني می‌خواهند اسامي و چهره‌ها را بهتر به ياد آورند. سخنران نيز علاقه‌مند است مطالبي را كه بايد بگويد به ياد بياورد. حافظه و يادگيري، ارتباط بسيار نزدیکی با یکديگر دارند؛ به طوري كه اگر حافظه، يعني توانايي نگهداري، وجود نداشته باشد، يادگيري نيز اتفاق نخواهد افتاد و بالعكس، اگر به‌درستی مطلبي را نفهميده باشيم، حفظ كردن آن نيز مشكل خواهد بود.


دوره‌های مربوط به تقويت حافظه، نه از آن جهت كه باعث پيشرفت نوعي «جوهر» فرضي يعني حافظه می‌شود و به ياد سپردن را تسهيل می‌کند، بلكه از آن جهت كه طي اين دوره‌ها به افراد آموزش داده می‌شود تا چگونه روش‌های مختلف را براي تسهيل يادگيري و به ياد آوردن، به كار ببرند، مهم است.

درواقع در دوره‌های تقويت حافظه، «استعداد» حافظه افزايش پيدا نمی‌کند؛ بلكه کارایی يا يادگيري افزايش می‌یابد.

براي اينكه بتوان فنون تقويت حافظه را توضيح داد، ابتدا لازم است كه با تعاريف و خصوصيات انواع حافظه آشنا شويم:

حافظه حسي: وقتي محرک‌های محيطي (نور، صدا، بو و …) به وسيله گیرنده‌های حسي دريافت می‌شوند وارد حافظه حسي می‌گردند. اطلاعاتي كه به حافظه حسي وارد شده‌اند، اگر مورد دقت يا توجه قرار گيرند، وارد حافظه کوتاه‌مدت می‌شوند. حافظه حسي، نخستين مرحله يادگيري و به يادسپاري اطلاعات است. گنجايش اين حافظه تقریباً نامحدود است، اما مدت‌زمان ذخیره‌سازی اطلاعات در اين حافظه، بسيار كوتاه است و از یک ثانيه تجاوز نمی‌کند.

حافظه کوتاه‌مدت: بعد از آنكه اطلاعات وارده به حافظه حسي، به الگوهاي تصويري يا صوتي (يا ساير رمزهاي حسي) تبديل شد، اين اطلاعات به حافظه کوتاه‌مدت انتقال می‌یابند و در حافظه کوتاه‌مدت، اطلاعات به‌صورت رمز در می‌آیند. اطلاعات وارده به حافظه کوتاه‌مدت، سه ثانيه در اين حافظه باقي می‌ماند و پس از آن فراموش می‌شود (مگر آنكه تكرار شود). حافظه کوتاه‌مدت، نه‌تنها از نظر زمان، بلكه از لحاظ گنجايش نيز محدود است. پژوهشگران، گنجايش اين حافظه را ۲±۷ ماده اطلاعاتي برآورد می‌کنند؛ يعني بعضي از افراد قادر به حفظ ۹ ماده اطلاعاتي در حافظه کوتاه‌مدت هستند و برخي از افراد نيز تنها پنج ماده اطلاعاتي را در حافظه کوتاه‌مدت خود نگه می‌دارند.

حافظه درازمدت: همواره مقدار زيادي از اطلاعات، كه وارد حافظه کوتاه‌مدت ما می‌شوند، از اين حافظه حذف می‌شوند و تنها قسمت كوچكي از آن‌ها وارد حافظه درازمدت می‌گردند. اطلاعات به‌سرعت وارد حافظه کوتاه‌مدت می‌شوند، اما براي انتقال اطلاعات از حافظه کوتاه‌مدت به حافظه درازمدت، به زمان و كوشش زيادتري نياز است.

تكرار مطالب موجود در حافظه کوتاه‌مدت، سبب انتقال آن به حافظه درازمدت می‌شود. وظيفه حافظه درازمدت، نگهداري اطلاعات از چند دقيقه پس از يادگيري تا آخر عمر شخص است. مواردي كه براي تقويت و پرورش حافظه بايد رعايت كرد، عبارت‌اند از:

۱- براي تقويت حافظه، بايد نسبت به اتفاقاتي كه در اطراف شما می‌افتد، يا مطالبي كه مطالعه می‌کنید، به‌طور دقيق توجه داشته باشيد. قبل از آنكه بتوان مطلبي را به ياد سپرد بايد به آن توجه كرد. بسيار اتفاق می‌افتد كه نوشته‌ای را چندين بار می‌خوانیم، اما به لحاظ دقت نكردن اصلاً متوجه آن نمی‌شویم. مطالبي كه معلم بر يادگيري آن‌ها تأکيد می‌کند، بر شاگردان اثر می‌کند و آن‌ها می‌دانند كه چه اطلاعاتي را بايد به ياد سپارند. اگر مطالب بسياري در زماني كوتاه به فرد داده شود، فقط آن‌هایی كه بدان جلب‌توجه شده است، در حافظه ماندگار می‌شوند و تنها آن‌هایی كه به صورت ذهني مرور می‌شوند به اندازه كافي در آن می‌مانند. براي افزايش قدرت دقت، تمركز حواس و در نهايت حافظه، انجام تمرین‌های زير مفيد است:

الف- یكي از اين تمرین‌ها شامل داخل شدن به بک اتاق داراي اثاثيه و انداختن یک نگاه سريع به اطراف و به دنبال آن يادداشت كردن تمام جزئياتي است كه در آن یک نگاه ديده شده‌اند. با تكرار اين تمرين، پيشرفت سريعي كه به دنبال آن ايجاد می‌شود، تعجب‌آور خواهد بود.

ب- می‌توان یک شيء را بررسي كرده و شكل، ابعاد، رنگ، جزئيات ريز و … آن را به خاطر سپرده و سپس آن را كنار گذاشت و شرحي تا حد امكان دقيق و كامل از آن نوشت. هنگامي كه انجام اين كار به پايان رسيد، اين شرح را با خود آن شيء مقايسه كنيد و روز بعد، اين تمرين را مجدداً با همان شيء انجام دهيد؛ در اين صورت، مشاهده می‌شود كه برداشت‌هایی كه از آن شيء به ذهن می‌رسد، بيشتر بوده و جزئيات تازه بيشتري از آن در ذهن می‌ماند.

ج- می‌توان به شیوه پليسي، یک شخص را سريعاً نگاه كرد و سپس چشم‌ها را بسته يا سر را برگردانده و جزئيات چهره، اندام و لباس وي نظير اصلاح سر، رنگ موها، چشم‌ها، فرم بيني، لب‌ها، رنگ و طرح پيراهن و … را به خاطر آورد.

د- می‌توان به عکس‌ها يا تصاويري كه از مناظر يا موارد ديگر تهيه شده است، در مدت‌زمان مشخصي (مثلاً ۴۰ ثانيه) با دقت نگاه كرد و سپس تلاش كرد تا جزئيات تصوير را به خاطر آورد و آن‌ها را شمارش كرد و آنگاه بار ديگر تصوير را مشاهده كرد و مواردي را كه به خاطر نياورده شده است، مورد کندوکاو و بررسي قرار داد.

به یاد سپاری

 

۲- قاعده اساسي حافظه چنين است: «می‌توان هر قطعه جديد اطلاعات را آموخت؛ اگر آن را به چيزي كه می‌دانید يا به ياد داريد، پيوند دهيد.» اين عمل را اصطلاحاً «تداعي» می‌نامند. یکي از راه‌های تداعي، ارتباط فكر با فكر ديگري است كه خود نيز پاشنه‌ای براي فكري ديگر است؛ مثلاً تصور كنيد كه می‌خواهید پنج كلمه خانه، پيراهن، صندلي، اتو و درخت را به خاطر بسپاريد.

می‌توانید با تصويري معمولي يا حتي غيرمعمولي، این‌ها را با هم ارتباط دهيد؛ مثل درختي كه پيراهن و اتو از آن آويزان است و شما در كنار بخاري روي صندلي به آن نگاه می‌کنید. به هر حال بايد اين نكته را مدّ نظر داشته باشيد كه براي داشتن یک حافظه قوي، استفاده از سیستم‌های تداعي لازم است. سیستم‌های تداعي انواع مختلف دارد كه معروف‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

الف- سيستم تداعي مبالغه: در اين حالت، ممكن است كه شيء موردنظر را بزرگ و اغراق‌آمیز كنيد.

ب- سيستم تداعي مضحك: ارتباط بين مفاهيم را فوق‌العاده مضحك، مسخره و غیرمنطقی به نظر آوريد؛ مثلاً براي ارتباط دو كلمه «خرس» و «كتاب» می‌توانید تصور كنيد كه به كتابخانه رفته و شاهد بوده‌اید كه صدها خرس پشت ميز نشسته و ساكت و آرام مطالعه می‌کنند. در اين مورد، از هر دو سيستم تداعي مبالغه و مضحك استفاده شده است.

ج- سيستم تداعي جابجايي: مثلاً تصور كنيد به جاي اينكه با گچ روي تخته‌سیاه بنويسيد، با یک مداد به طول یک متر می‌نویسید. گفتني است كه بهترين تداعي آن است كه خود شما بين اشياء برقرار می‌کنید؛ نه اينكه ديگران تداعي بسازند و بعد شما بخواهيد آن را حفظ كنيد.

۳- سيستم جايگزين كلمه نيز راهي براي ربط دادن مفهوم غيرمحسوس به مفهوم محسوس و معنی‌دار است. اگر با کلمه‌ای يا عبارتي كه به نظر انتزاعي است برخورد كرديد، به چيزي فكر كنيد كه به نظر شبيه يا يادآور مطالب انتزاعي باشد و بتواند در ذهن شما تصور شود. برتراند راسل كه در سال ۱۹۵۱ از نيويورك ديدن می‌کرد، به یکی از روزنامه‌نگاران گفته بود در يادآوري شماره اتاق خود كه عدد ۱۴۴ بوده است، مشكلي ندارد. دليلي كه او ذكر كرد، آن بود كه عدد ۱۴۴، ریشه دوم عدد ۱۲ است.

۴- وجود آهنگ و ريتم به نگهداري مطالب كمك می‌کند. اين نكته در تحقيقات متعدد آزمايشگاهي نشان داده شده است؛ به‌عنوان مثال، انواع شعرها، يا مطالبي كه به‌صورت شعر گفته می‌شود يا مثلاً آموزش جدول‌ضرب، به علت وجود آهنگ و ريتم، بهتر در حافظه باقي می‌ماند.

۵- تحقيقاتي كه از سوي «پرسلي»، «لوين»، «دليني» در سال ۱۹ ۸۲ انجام شد، نشان می‌دهد افرادي كه سریع‌تر مطالب را در سیطره ذهني خود قرار می‌دهند و آن را بيشتر در ذهن نگاه می‌دارند، معمولاً از راهبردهاي مبسوط تري براي به يادسپاري استفاده می‌کنند. آن‌ها از وسايل ياديار براي كمك به يادسپاري بهره می‌گیرند؛ مثلاً کلمه اسپانيايي «كارتا» (نامه پستي) ممكن است به کلمه انگليسي «كارت» و تصویر نامه درون آن اتصال داشته باشد. اين روش كه «روش اتصال كلمه» ناميده می‌شود، در به ياد سپردن «كارتا» مؤثر است.

بعضي از افراد معمولاً از روش‌های حفظ كردن طوطی‌وار استفاده می‌کنند. آن‌ها هر چه را كه قرار است به ياد بسپارند، بارها و بارها تكرار می‌کنند تا آن را در ذهن خود حفظ كنند. اندازه‌های اثر كه از اين تحقيق به دست آمده است، نشان می‌دهد كه روش اتصال كلمه بيشتر از ۵۰ درصد مؤثر نيز از روش‌های حفظي طوطی‌وار و متداول بوده است.

۶- نوع ديگر از «روش اتصال كلمه» كه در يادگيري نقش اساسي دارد اين است كه از اتصال حروف اول كلمات مهمي كه قرار است آن را حفظ كنيم، کلمه‌ای جديد بسازيم كه با حفظ آن كلمه، كلمات ديگر براي ما تداعي شود؛ مثلاً روش خوب خواني داراي پنج مرحله است كه عبارت‌اند از: بررسي، پرسش، خواندن، تقرير و مرور كردن. از اتصال حرف اول هر كي از اين مهارت‌ها (يعني: ب، پ، خ، ت، م) كلمه «بپختم» تشکیل می‌شود. اين تلخيص بدين منظور است كه:

اولاً: مجموعه مهارت‌های خوب خواني به‌راحتی به ياد ما بيايند؛

ثانیاً: ترتيب مراحل اجراي مهارت‌ها در عمل به‌سادگی به كار گرفته شوند و در ذهن بمانند.

مثال ديگر كه می‌توان در اين مورد آورد آن است كه تقسيم «ميتوز» داراي چهار مرحله است: پرفاز، متافاز، آنافاز، تلوفاز. براي اينكه اين كلمات و همچنين نظم مراحل در ذهن ما بماند، از حروف اول اين چهار مرحله يعني (پ، م، ا، ت) كلمه «پمات» تشکیل می‌شود كه فراگرفتن كلمه «پمات»، به‌سادگی می‌تواند مراحل تقسيم ميتوز را به ترتيب براي ما تداعي كند.

حافظه

۷- گفتيم كه پژوهشگران گنجايش حافظه کوتاه‌مدت را ۷±۲ ماده اطلاعات برآورد می‌کنند؛ اما می‌توان با استفاده از تدابيري ظرفيت اين حافظه را افزايش داد و اين یکی از تدابير، عبارت از دسته‌بندی اطلاعات به واحدها يا قطعه‌های كمتر است؛ براي مثال، اگر بخواهيم حروف «ا، م، ش، ر، ا، د، ه، گ، ن، ا، د، خ» را چند ثانيه پس از ديدن از حفظ بگوييم قادر به انجام اين كار نخواهيم بود؛ زيرا تعداد آن‌ها (۱۲ حرف) از گنجايش حافظه کوتاه‌مدت بيشتر است؛ اما اگر با استفاده از اطلاعات موجود در حافظه درازمدت، به ياد آوريم كه اين حروف به‌طور معكوس سه کلمه «خدا نگهدار شما» را می‌سازد (در اين حالت فقط سه قطعه را می‌سازند)، به‌راحتی می‌توانیم آن را حفظ و تكرار كنيم؛ پس بايد گنجايش حافظه کوتاه‌مدت را به جاي ۲± ۷ ماده، ۲± ۷ قطعه دانست.

۸- پژوهش‌ها نشان داده‌اند اطلاعاتي كه قابل رمزگرداني به هر دو صورت تصويري و كلامي هستند، آسان‌تر آموخته می‌شوند. شايد به همين دليل است كه توضيح كلامي مطالب، همراه با اشكال و نمودار، به يادگيري مطالب كمك بيشتري می‌کند. اگر سعي كنيد همراه با مطالعه یک مطلب، تصويري را از آن در ذهن خود ايجاد نماييد، بهتر می‌توانید آن را حفظ كنيد. اگر مطلب را با خلاقيت خود و به‌صورت ابداعي ترسيم كنيد و به صورت آکولاد بندی {} شده بنويسيد، کارایی و عملكرد حافظه بهتري خواهيد داشت. در اين مورد از تكنیک درخت حافظه استفاده می‌شود. در واقع تکنیک درخت حافظه، مشابه با سازمان‌دهی مرتب‌های و آکولاد بندی شده است كه بايد خود فرد آن را ترسيم كند.

۹- بهتر است از اوقاتي كه بيهوده در روز تلف می‌شوند، استفاده كنيم؛ يعني از اوقاتي كه در مدت رفت‌وآمد يا در هنگام انتظار در صف اتوبوس و … تلف می‌شود، به نحو مطلوب در جهت تكرار و به يادسپاري مطالب بهره گيريم. بدين منظور می‌توانید در ذهن، مطالبي را كه به‌تازگی يا در گذشته ياد گرفته‌اید، دوره كنيد يا شعري يا قطعه‌ای از نثر را از حفظ بخوانيد. همچنين می‌توانید خلاصه‌ای از آنچه را كه در شب يا روز خوانده‌اید تا جايي كه ممكن است، به خاطر بياوريد. نكته اصلي و مهم اين است كه بتوانيد ۵، ۱۰، ۱۵ و ۲۰ دقيقه وقت‌های مرده روزانه را كه در سال ۳۰، ۶۰، ۹۰ يا ۱۲۰ ساعت می‌شود، به وقت‌های مفيد تبديل كنيد.

۱۰- فعالیت‌های مغزي نيز، مانند ساير فعالیت‌های بدن، نياز به غذا و اكسيژن دارند كه از طريق خون تأمين می‌شود. براي تسهيل انجام كار فكري، به‌ویژه براي اينكه حافظه ما كار خود را به‌خوبی انجام دهد، بايد براي خون اكسيژن كافي فراهم باشد. در هر ساعت، یک‌بار، پنجره اتاق خود را باز كنيد و مدت كي يا دو دقيقه نفس عميق بكشيد. ضمناً در اتاقي كه در آن هوا بر اثر دود سيگار و دم زدن و … فاسد شده است، مطالعه نكنيد.

در مورد غذا هم بايد گفت براي خوب انجام شدن عمل حافظه، لازم است كه در غذاهاي ما مواد زير موجود باشد:

كلسيم و فسفر: در شير، پنير، تخم‌مرغ، ماهي، بادام، گردو، فندق و … به ميزان كافي وجود دارد.

اسيد گلوتامیک: گاهي آن را اسيد هوش نيز می‌نامند و در حالت طبيعي در جگرسیاه، شير و ماءالشعير يافت می‌شود.

منيزيم: در نان، جوانه گندم و غذاهاي گياهي وجود دارد.

ویتامین‌های گروه B: اين ویتامین‌ها كار دماغي و فكري را آسان‌تر و بهتر می‌کنند و كمبود بعضي از آن‌ها بیماری‌ها و اختلالات ویژه‌ای را در بافت عصبي موجب می‌شود. اين ویتامین‌ها بيشتر در جگر، سبزيجات، فندق، بادام و جوانه‌های گندم يافت می‌شوند.

غير از غذاهاي طبيعي، كه روزانه از آن‌ها استفاده می‌کنیم، در هنگام فعالیت‌های مغزي زياد (در موسم امتحانات) لازم است موادي كه به آن اشاره كرديم (فسفر، كلسيم، منيزيم، اسيد گلوتامیک و ویتامین‌های گروه B) در جيره غذايي ما بيشتر مدنظر قرار گيرد. شير، پنير، بادام، گردو و فندق را می‌توان همراه با قوی‌ترین مواد غذايي در جیره غذايي افرادي كه داراي كار فكري هستند، قرار داد.

 

همچنین می‌توانید آزمون های زیر را دانلود کنید:

قلمچی

گزینه دو

ازمون غیر حضوری قلمچی

برچسب ها
0 تا کنون ثبت شده است
تمام حقوق مادی و معنوی و طرح قالب برای "فرادبیر | کنکور | نمونه سوال" محفوظ است و هر گونه کپی برداری خلاف قوانین می شود. سئو و بهینه سازی توسط : فرادبیر